Kürtçe’nin yaşatılması mücadelesinin öncülerinden Mehmed Uzun yazdığı romanlar, denemeler ve Kürtçe’nin yaşatılmasına yaptığı katkılarla Kürt ulusunun nabzını tutan yazarların en önemlilerindendir

1953 yılında Urfa’nın Siverek İlçesi’nde doğan Mehmed Uzun, Kürt edebiyatının öncülerindendir. Kürtçe’nin yok sayıldığı, görmezden gelindiği ve Kürt varlığının yok sayıldığı koşullarda, bu dilin yaşamasına verdiği emeklerle ve Kürt ulusunun nabzını tutan üretimleriyle yaşamımızda önemli bir yer tutar.

Mehmed Uzun, 1977 yılında ülkemizden ayrılarak Avrupa’ya gider ve İsveç’te yaşamaya başlar. Kürtçe, Türkçe ve İsveççe edebi çalışmalar yapan Mehmed Uzun, Kürt ulusunun mücadelesini anlatan romanlarıyla edebiyatımızda kendine önemli bir yer edinir.

Mehmed Uzun’u yalnızca bir yazar olarak adlandırmak doğru olmaz. O yarattığı romanlarda Kürt ulusunun acılarını, özlemlerini, umutlarını anlaşılır bir dille ve düşsel bir anlatımla verirken, gerçeklerden kopmaz. Yazarın dili anlaşılır, sade ve etkileyicidir. Uzun’un dilindeki sadelik ve anlatımındaki gerçekçilik okuru kolayca etkiler. Katliamlarla yok edilmek istenen bir ulusun nabzını, onlardan biri olmanın verdiği bilinçle, anlatımda abartıya kaçmadan tutar.

Kürt ulusunun yaşadığı acıları, özlemleri, umutları evrensel bir anlatım tekniğiyle okura aktarır. Bu özelliği dünyanın birçok ülkesinde okunan bir yazar olmasını sağlar. Uzun, romanlarında yalnız tarihi olaylara tanıklık etmez, aynı zamanda o olaylar içerisinde yaşayan kişilerin psikolojisini de ortaya koyar. Anlattığı yaşamları derinliğine vermesiyle sanki o insanlardan biriymişçesine bir duyguyu hissetmemizi sağlar.

Uzun yıllar sürgün yaşadı

Politik mücadelesinden dolayı 5 yıl hapishanede kalan Uzun, Diyarbakır Hapishanesi’nde Musa Anter’le tanışır. Anter’den çok etkilenir. Kürt dilinin gelişimine ve yaşatılmasına katkılar sunmaya ve edebi çalışmalar yapmaya başlar. Romanlarını Kürtçe yazar ve Türkçe’ye çevrilmesi sırasında da çevirmeniyle birlikte çalışarak romanların Türkçe’de de iyi anlaşılmasının önünü açar. Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık romanı ve Nar Çiçekleri deneme kitabından dolayı 2001 yılında yargılanan Mehmet Uzun, her iki davadan da beraat eder. Denemeleri de en az romanları kadar etkiler okuru. Denemelerinde pek çok konuya değinen Uzun, sürgünde yaşayan bir yazarın psikolojisini çok iyi verir.

Dengbejlerim adlı deneme kitabıyla ve Yaşlı Rind’in Ölümü adlı romanıyla Kürt dengbejlerinin (destan anlatıcıları) izini sürer. O, Kürt halkının kültürünü özümseyerek üretimleriyle bu kültürü bir üst aşamaya taşır. Edebiyatını Kürt dilinin yaşatılması mücadelesine adayan Mehmet Uzun, İsveç Yazarlar Birliği yönetim kurulu üyeliği ile İsveç Pen Klübü ve Uluslararası Pen Klüp üyeliği yapar.

Memduh Selim Bey’in yaşamını anlatır

Romanları birçok dile çevrilen Mehmet Uzun, Kader Kuyusu romanıyla Kürt ulusal mücadelesinin öncülerinde Celaleddin Ali Bedirhan’ın hayatını anlatır. Kürt ulusunun yaşadığı baskı ve asimilasyon politikalarına karşı bir cevap niteliği taşıyan Celaleddin Ali Bedirhan’ın yaşamı, artık bu romanla ölümsüzler arasına girer. Kürt ulusuna yapılan baskılarla iç içe bir yaşam süren Bedirhan, umudunu ve özlemlerini hep yaşatmaya çalışır. Yaşadığı acılar onu mücadelesinden koparmaz.

Yitik Bir Aşkın Gölgesinde romanıyla Kürt ulusal mücadelesinin öncülerinden Memduh Selim Bey’in yaşamını anlatırken hiçbir zaman mücadelesinden ödün vermeyen bir Kürt aydınının portresini çizer. Gerek Kader Kuyusu’nda gerekse de Yitik Bir Aşkın Gölgesinde romanında Kürt ulusal mücadelesi, yaşanan gerçeklerle iç içe sade ve anlaşılır bir dille anlatılır.

Amed’e gelmesinden sonra hayatını kaybetti

1977’de sınırdan kaçak olarak yurt dışına çıkan Mehmet Uzun, 1981’de vatandaşlıktan çıkarılır. 1992 yılına kadar ülkeye gelemez.

Aynı yıl Türkiye Yayıncılar Birliği’nin her yıl verdiği Düşünce ve İfade Özgürlüğü Ödülü’nü ve romana yaptığı katkılardan dolayı da Berlin Kürt Enstitüsü Edebiyat Ödülü’nü alır. Edebiyattaki üretimleri ve sözün özgünlüğüne verdiği değerden dolayı İskandinavya’nın en önemli ödüllerinden biri olan Torgny Segerstedt Özgürlük Kalemi Ödülü’nü ve 2002’de İsveç kültür yaşamına sunduğu katkılarından dolayı İsveç Akademisi’nin Stina-Erik Lundeberg Ödülü’nü alır.

Yakalandığı mide kanserine karşı uzun süre mücadele eden Mehmet Uzun, çok istediği Amed’e gelir. Sağlığında kısa süreli bir düzelme olmasına rağmen 11 Ekim 2007’de Amed’de hayatını kaybeden Uzun, geride birçok romanı ve denemesi ve Kürtçeye yaptığı katkılarını bırakarak aramızdan ayrılır.